Нээлтээ хийгээд удаагүй байгаа “Миний ахын эхнэр” үзэгчидийг байлдан дагуулж байна.Аз жаргалтай ариухан хайр,инээд баясал, адал явдлаар дүүрэн Миний ахын эхнэр кино үзэгчдийн хүсэлтээр өнөөдрөөс Өргөө 2 кионтеатрт гарч эхэлж байгаа юм байна.

Найзууд баавгайн анд хамт явдаггүй гэдэг. Гарцаагүй тохиолдолд Шархадсан баавгай эргээд ноцход найзууд амиа бодон нэгнийгээ хаян зугтдаг гэсэн яриа бий. Харин аав хүү хоёр эсвэл ах дүү хоёр баавгайн анд хамт явбал ямар ч тохиолдолд нэгнийгээ баавгайн саварт үлдээдэггүй гэнэ. Ах дүүгийн нэгнээ гэсэн сэтгэл, амьдралын ямар ч шуурганд нэгнээ хаяагүй ах дүү гурвын тухай өгүүлсэн “Миний ахын эхнэр” уран сайхны кино Тэнгис,Өргөө1, Соёмбын дэлгэцнээ гарч эхэллээ.

Хатуу зарчимч аавынхаа байдалтай эвлэрсэн ах дүү гурвын хайр сэтгэл уламжлагдан ирсэн хатуу ёс жаягаас ч хүчтэй ажээ. Ажил гэрийн хооронд өрнөдөг ахынхаа уйтгартай амьдралыг хоёр дүү нь өөрчилж хайртай бүсгүйнх нь анд хамтдаа гардаг.

Тэдний гэр бүлд тохиолдох хүнд хэцүү саад бэрхшээлийг ах дүү гурав хамтдаа туулж хүсэл хяслын саварт нэгнээ үлдээлгүй тэмцсэнийг хөгжилтэйгээр үзүүлжээ. Романтик инээдмийн миний ахын эхнэр киног та хайртай хүмүүстэйгээ сэтгэл догдлон үзээрэй. Хамтдаа хөөрхөн кино үзэцгээе.

Словакийн парламентын гишүүд бусад орны адил бүрэн эрхийнхээ хугацаанд эрүүгийн хариуцлага хүлээдэггүй. Иймээс согтуугаар машин барих зэргээр хууль зөрчсөн олон гишүүн шийтгэл хүлээж байгаагүй юм. Харин «Эрх чөлөө, эв санаа» нам эхнээсээ л улстөрчид, албан тушаалтнуудын халдашгүй, онцгой эрхийг цуцлахын эсрэг тэмцэж байгаа. Парламент дахь суудлынхаа тоогоор гуравт ордог тус намын санаачилгаар 2010 онд Словакт депутатуудын халдашгүй эрхийг хязгаарлах тухай бүх нийтийн санал асуулга явуулжээ. Гэвч сонгогчдын ирц хүрээгүйгээс санал асуулгыг хүчингүйд тооцсон байна.

Шүдний эмч Эдвин Зюкерберг, физикч Карен нарын гэрт 1984 оны тавдугаар сарын 14-нд отгон хүү нь мэндэлжээ. Тэр хүү хожим нь дэлхийн хамгийн нөлөөтэй хүний нэг болчихно гэж гэр бүлийнхэн нь тухайн үед төсөөлөө ч үгүй байсан биз. Энэ бол Марк Зюкерберг юм. Тэрбээр еврей үндэстэн бөгөөд багаасаа жүүд айлын нарийн ёс журмын дор хүн болжээ. Гэвч тэрбээр Facebook дэх өөрийн хуудасдаа шашингүй үзэлтэй гэж бичсэн нь бий. Тэрээр Ардслигийн ахлах сургуульд суралцаж байгаад Филипс Экстерийн академи руу 1997 онд шилжсэн байна. Учир нь, шинэ сургууль нь өмнөх сургуулиас нь илүү гүнзгий шатны мэдлэгийг олгож, заадаг хичээлийн программ жирийн сургуулийнхаас хүнд байснаас ийнхүү сургуулиа шилжүүлжээ. Шилжин орсон жилдээ ерөнхий эрдэм болон шинжлэх ухааны хичээлүүддээ амжилт гарган шилдэг сурагчийн шагналыг хүртсэн байна. Тэрбээр бүх хичээлдээ сайн байсан бөгөөд латин, грек, мандарин хятад хэлтэй, түүгээрээ мэргэжлийн төвшинд бичдэг байлаа. Green Day, Jay-Z бол Маркын шүтээн. Одоо хэр нь тэдний дуунд дуртай байдаг аж. Бага байхдаа тэрээр компьютерийн бүх төрлийн дайны чиглэлийн тоглоомонд дуртай, түүгээрээ үеийнхээ хүүхдүүдээс ялгарч чаддаг байжээ. Мөн дайны төрөл бүрийн баатрын зурагтай зурагт картан тоглоомыг тэр сонирхон цуглуулдаг байсан гэдэг. Гэхдээ тэр хэдхэн жилийн дараа цахим ертөнцийн бодит “дайн” руу явж орно гэдгээ төсөөлж байсан болов уу?

Тоглоомоос бодит ертөнц рүү…

Марк Зюкерберг дунд сургуульд байхдаа анхныхаа программыг зохион бүтээжээ. Atari BASIC programming нэртэй түүний анхны программыг аав нь софтвейр хөгжүүлэгч Дэвид Ньюмэнд анх танилцуулж байсан гэдэг. Тэр үед Марк 13 настай байлаа. Хожим нь Дэвид Ньюмэн түүний багш болсон байна. “Тэр бол миний анхны бөгөөд эцсийн шавь. Би анхны уулзалтаа тод санадаг. Би түүнд программ зохиох талаар зааж байхад “таных дээр үүнийг нэмбэл илүү дээр” гээд нэг зүйл үзүүлж байсан. Зааж эхлэхээсээ өмнө би түүнийг надаас илүү болно гэдэгт нь итгэж байсан юм” гэж Дэвид дурссан байдаг. Энэ цаг мөчөөс хойш тэр программ зохиох, үйлдлийн системийг төрөлжүүлэх, тоглоом зохиох хүсэлд автах болсон юм. Ахлах сургуульд орсон жилдээ зохион бүтээсэн түүний программыг аав нь шүдний эмнэлэгтээ ашигласан гэдэг. Тухайн үедээ аавынх нь эмнэлэг “ZuckNet” нэртэй түүний программаар ажлаа явуулж байжээ. Энэ программ нь эмнэлэгт бүртгүүлсэн үйлчлүүлэгч нар тусгай нууц үг авдаг бөгөөд гэрээсээ эмнэлэгт холбогдож дараалал захиалах, ямар төрлийн эмчилгээ хийлгэх талаар мэдээлэл үлдээдэг байжээ. Мөн эмнэлгийн үйлчилгээний талаарх сэтгэгдэл үлдээх боломжийг ч уг программд багтаасан байдаг. Жилийн дараа AOL /America Online/ компаниас instant Messenger-ийн программыг худалдаанд гаргасан нь үйлдлийн хувьд залуу Маркын программтай ижил төстэй байсан гэдэг.

Марк Зюкерберг ахлах сургуульд байхдаа Intelligent Media Group нэртэй компаниа байгуулсан бөгөөд худалдаанд гаргасан анхны программ нь Synapse Media Player байлаа. Тухайн үед энэхүү программ нь өөрийн хүсэл сонирхолд нийцсэн дууг ямар нэгэн нэмэлт үйлдэл хийхгүйгээр шууд сонсох боломжоор хангаж өгсөнд хамгийн гол онцлог нь оршиж байсан гэдэг. Тэр цаг үед нэр хүнд нь түгэж, амжилтад хүрээд байсан Slashdot сайтад ямар нэгэн сэтгэгдэл үлдээхэд тухайн тоглуулагчид хүссэн дуу нь суудаг байжээ. Программ гарсан даруйдаа мэргэжилтнүүдээс өндөр үнэлгээ авч цахим ертөнцийн хамгийн нэр хүндтэй сэтгүүл болох PC Magazine сэтгүүлээс 4 одын үнэлгээг авч байлаа. Сэтгүүл энэ үнэлгээг өгч байх мөчид Зюкерберг рүү алдарт Microsoft компаниас утасджээ. Түүнд өөрийн компанитай нэгдэж программыг нь худалдаж авч байх саналыг Билл Гейтс хувийн туслахаараа дамжуулан тавьж байсан аж. Гэтэл 2002 оны арванхоёрдугаар сард Харвардад элсэх урилга ирсэн учраас энэ саналаас татгалзахаас өөр аргагүй болсон аж.

Харвардад хөл тавьсан анхны жилүүддээ тэрээр сургалтаараа, амжилтаараа бусдыгаа манлайлж чадаж байлаа. Харвардад ороод Зюкербергийн зохиосон шинэ программ нь CourseMatch байсан юм. Тэрээр Харвардын курс болгоныг ангилсан дөрвөн шинэ цонх нээж хувийн мэдээллээ, солилцож байх зориулалттай өдрийн тэмдэглэл шиг программыг зохиосон байна. Удалгүй тэрээр энэ программаа улам сайжруулж FaceMash нэртэй болгожээ. Өмнө нь зөвхөн хувийн мэдээллээ тавьдаг байсан бол зураг оруулдаг, өөрийн болоод бусдын зурган дээр сэтгэгдэл нэмж болдог шинэ зүйлүүдийг тэрээр энэ программдаа нэмсэн гэдэг. Энэ программ зохиогдсоноосоо хойш долоо хоногийн дараа Харвардын бүх сүлжээнд суусан бөгөөд тус сургуулийн оюутны хотхоны орох дуртай программын нэг болжээ. Гэхдээ тэр зөвхөн сургуульдаа ашиглуулдаг байхыг хүссэнгүй. Тэр хүссэн хүн болгон өөрийн гэсэн хуудас нээж, хүссэн мэдээллээ хормын дотор солилцдог томоохон сайтын хэмжээнд хүргэхийн тулд орой болгон сууж программаа нэмж сайжруулдаг байлаа. “Бид тэдэнд программын нэрийг өөрчил гэж ятгадаг байлаа. Бид Facebook гэж нэрлэ гэж ятгадаг байсан. Тэр тэгэхэд бодож үзэж болох л юм гэж хариулж байсныг нь санаж байна” гэж өрөөний анд Ари Хасит нь хожим дурсан ярьжээ.

Дайны талбарт…

2004 оны хоёрдугаар сарын 4-ний өглөө Харвардын оюутны хотхоны дотуур байрны давчуухан өрөөнд дэлхийн хамгийн алдартай нийгмийн сүлжээ мэндэлжээ. Тэрээр энэхүү программынхаа санааг бараг хоёр жилийн өмнөөс бодож олсон бөгөөд “The Photo Address Book” нэртэй программаасаа санаа аван “Facebook” программаа зохиосон байна. Харвардын их сургуульд анх үүнийг суурилуулж байхад оюутан залуусыг хооронд холбож, нэг, нэгнийгээ мэдэх хамгийн хялбар, сонирхолтой арга гэдэг нь батлагдсан тул тэрээр олон хүний сонирхлыг татна гэдэгт нь итгэж байлаа. Гэхдээ түүнд нэгэн бэрхшээл тулгарсан юм. Хэрхэн борлуулж, олон нийтэд яаж таниулах вэ гэдэг нь хамгийн том асуудал байлаа. Түүний өрөөний анд болох Дастин Московиц нь Facebook программын талаар их сургуулиудад таниулж, туслахаа амласан юм. Хэдхэн долоо хоногийн дараа Stanford, Dartmouth, Columbia, New York University, Cornel, Pennsylvania, Yale-н их, дээд сургууль, коллежуудад үнэгүй суулгажээ.

Хоёр сарын дараа Зюкерберг хамтрагчидтайгаа Калифорни мужийн Пало Алто хот руу шилжиж, анхныхаа оффисыг хувийн жижигхэн байшинд нээж байсан гэдэг. Хувийн компаниуд худалдан авах саналыг Марк болон түүний найзуудад илгээснээр тэд Калифорни мужийн төвд томоохон албан тасалгаа худалдан авч, зорилго, зорилт, хэтийн төлөвлөгөө шинэчлэн боловсруулж, албан ёсоор компаниа байгуулсан байна. Тэд ч санал ирүүлсэн компаниуд болон өөр бусад компаниудад энэхүү бүтээгдэхүүний тухай танилцуулж, сурталчилгаа суурилуулж байснаас гадна зөвхөн тухайн компанийнханд зориулсан Facebook-г үүсгэж байлаа. Тэрээр 2007 онд өгсөн ярилцлагадаа “Бид анх мөнгөний тухай, хэдэн долларын ашиг олох тухай боддог ч үгүй байсан. Би болон манай нөхдийн боддог байсан ганц зүйл нь хувь хүн бүр өөрийн хүссэн мэдээллээ чөлөөтэй солилцож болох хамгийн сонирхолтой нийгмийн сүлжээг бүрдүүлэх л байсан юм” хэмээжээ.

2004 оны гуравдугаар сард тусгайлсан цахим хуудас нээх тал дээр Дастин Московиц, Эндрью Макколум, Крис Хьюс, Эдуардо Саверин нар нэгдэж ажиллаж эхэлжээ. Анхны сурталчилгаагаа Бостон хотын их сургууль, коллежуудын дунд болдог үндэсний хөлбөмбөгийн лигийн үеэр байрлуулж байсан гэдэг. Мөн Канад болон АНУ-ын их сургууль төгсөгчдийн холбоодод өөрсдийн цахим хуудсын сурталчилгаа хийж байжээ. 2004 оны зуны дунд сард Зюкерберг болон түүний хамтрагчидтай Шон Паркер хэмээх бизнесмэн уулзаж цахим хуудасны домэйн нэр авахад туслах хөрөнгө оруулалтыг хийсэн байна. Ингээд 2005 оны нэгдүгээр сард www.facebook.com нэртэй цахим хуудсыг 200 мянган ам.доллараар худалдаж авсан гэдэг.

2004 оны зургадугаар сард Paypal цахим худалдааны сайтыг үүсгэн байгуулагч Петр Тил 500 мянган долларын хөрөнгө оруулалтыг хийсэн нь Facebook-д оруулсан хамгийн анхны хөрөнгө оруулалт болжээ. Дараа жил нь Accel Partners 12,7 сая, Greylock Partners 27.5 сая долларын хөрөнгө оруулалтыг хийж, facebook сайтыг хөл дээр босгоход томоохон түлхэц үзүүлсэн байна.

Дайснуудын хараанд…

Facebook-г Марк Зюкерберг зохион бүтээсэн цагаасаа л өөртөө дайсан дуудаж байсан юм. Үүнийг гэрчлэх нэг баримт бол анх зохион бүтээснээс хойш зургаа хоногийн дараа Харвардын нэгдүгээр курсын гурван оюутан санаа хулгайлсан нэрээр шүүхэд хандсан байна. Камерон болон Тейлор Винклвосс, Дивя Нарендра нар Зюкербергийг өөрсдийн бүтээсэн сайтнаас санаа хулгайлсан гэж үзэцгээсэн юм. Зюкербергийн хулгайлсан гэж үзэж байсан сайт нь HarvardConnection.com сайт байжээ. Нүүр хуудсанд зураг байршуулах, сэтгэгдэл үлдээх, шууданд ил захидал үлдээх зэргийг тус сайтнаас санаа авсан гэдгийг сөргөлдөгч талынхан баталж байлаа. 2004 онд Бостон хотын тойргийн шүүхэд хандсан хэдий ч шүүхээс буцаагдаж 2007 оны гуравдугаар сарын 28-нд дахин шүүхэд дууджээ. I2Hub нэртэй бүтээлээс санаа авсан эсэхийг жилийн турш шалгасны эцэст зарим нэг линкүүдээс санаа авсаныг нь тогтоож 2008 оны зургадугаар сарын 25-нд The Winklevoss Chang Group-д тус бүр нь 1,2 сая долларын нийтдээ 20 сая долларын нөхөн олговрыг facebook-с гаргах шийдвэрийг гаргасан байна.

Нэгэн цагт түүний бизнесийн хамтран зүтгэгч гэгдэг байсан Эдуардо Саверин түүнийг шүүхэд дууджээ. Шүүхэд дуудах болсон гол шалтгаан нь анх байгуулсан гэрээгээ зөрчсөн гэж үзсэнд оршиж байлаа. Гэвч шүүхээс гэрээний ямар нэгэн зөрчилгүй гэж үзэн буцаажээ.

2010 оны зургадугаар сард Пакис­тан улсын үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн дарга Мохаммед Азхар Сидике Зюкерберг, Московиц, Хьюс нарт хэрэг үүсгэн шалгаж эхэлжээ. Учир нь facebook-н дэлхий даяарх хэрэглэгч нарын дунд Мохаммедыг хэн сайн зурах вэ уралдааныг зарласанд оршиж байлаа. Тавдугаар сарын сүүлд уралдаан өндөрлөж, facebook-ын удирдлагын зүгээс залруулга тавьсанаар энэ хэрэг намжжээ.

MySpace нэртэй нийгмийн сүлжээг үүсгэсэн News Corp компани 2005 оны долдугаар 19-нд Facebook сайтыг худалдаж авах саналыг Зюкербергт тавьжээ. Энэ саналыг тавихад л компанийн зүгээс буцааж гэрээ хийхгүй гэдгийг сануулсан гэдэг. Хэдийгээр Зюкерберг зарахгүй гэж байсан ч News Corp-ын санал болгосон 750 сая доллар эцэстээ 2 тэрбум доллар болж өсчээ. 2007 оны аравдугаар сарын 24-нд Microsoft компаниас нэгэн санал ирүүлсэн байна. Тэд facebook-ын нэг ч программыг нь орхигдуулахгүйгээр 15 тэрбум доллараар авах хүсэлт байжээ. Гэсэн ч үүнийг Зюкерберг хүлээж аваагүй байна. 2008 оны наймдугаар сард нэр нь үл мэдэгдэх нэгэн компани таван сая доллараар худалдаж авах саналыг ирүүлж байсан ч Зюкербергийн санааг эргүүлж чадсангүй.

Шинэ эхлэл…

“Хүн болгон биднийг компаниа зарна гэж хардаг. Тэгвэл үгүй гэж хэлье. Гэхдээ бид хэзээ ч зарахгүй гэсэн үг биш. Удахгүй бид компанынхаа IPO-г гаргана” гэж Зюкерберг 2007 оны долдугаар сарын 17-нд ярьж байжээ. Гэтэл түүний ярьж байсан үнэн болохыг 2012 он гарангуут л дэлхий нийт мэдсэн юм. Бараг нэг сар гаруйн турш яригдаж байсан Facebook-ын IPO гарах нь тодорхой болов. 2012 оны хоёрдугаар сарын 2-нд буюу өчигдөр нэгж бүрийг таван тэрбум доллараар үнэлсэн IPO төлөвлөгөөг боловсруулжээ. Хэдийгээр арван тэрбум долларын IPO гаргана гэж таамаглаж байсан ч тэд таван тэрбум доллараар гаргахаар болсон юм. Энэ нь цахим ертөнцийн компанийн хамгийн аварга үзүүлэлт билээ. 2011 он Facebook сайт 3.71 тэрбум долларын цэвэр ашиг олжээ. Тэрээр шинэ IPO гаргахаас гад­на сайн үйлсийн аянд эрчимтэй оролцох болжээ. Тэрээр сүлжээ болон компьютерийн бизнес эрхэлж байгаа шинэхэн компаниудад эхлэлийн хөрөнгө өгдөг юм. 2010 оны есдүгээр сарын 22-нд Newark Public School-д 100 сая долларын хөрөнгө оруулалтыг хийж, цахим хувилбарт шилжүүлэх программыг үнэ төлбөргүй суулгаж өгчээ. Мөн АНУ-н хүнд өвчтэй болон амьжиргааны баталгаажих төвшингөөс доогуур амьдралтай өрхөд туслах ажлыг санаачлан зохион байгуулж байгаа юм. 2010 оны 12 дугаар сарын 9-нөөс Воррен Баффет, Билл Гейтс нарын хандивын санд нэгдэж эрүүл мэндийн үйлчилгээг боловсронгуй бол­гоход хөрөнгө оруулалтыг хийхээр болсон билээ. Тэд нийт жилийн олсон ашгийнхаа тав гаруй хувийг хандивын дансанд төвлөрүүлж шаардлагатай хү­мүүст хөрөнгө оруулж байхаар тогтжээ.

Facebook. Энэ бол дэлхийн хам­гийн том нийгмийн сүлжээ юм. Дэл­хий дээр оршин байгаа 14 хүн тутмын нэг нь facebook хуудастай байдаг гэсэн судалгаа гарсан байдаг. Facebook-г үндэслэгч Марк Зюкерберг дэлхийн хамгийн залуу тэрбумтан бөгөөд АНУ-ын тэргүүн баячуудын нэг билээ. Түүнийг Time сэтгүүл 2010 онд оны онцлох хүнээр нэрлэж байсан түүхтэй. АНУ-ын цахим бизнесийн мэргэжилтнүүд түүнийг “гоц ухаантан”, бүр “залуу Цезарь” хэмээн нэрлэх нь ч бий.

Б.БОЛОРСҮХ
Ардын эрх сонин

http://www.facebook.com/pages/MARK-Zuckerberg/250752341607381

Түүнийг Лилль хотын оршин суугч, 45 настай эмэгтэй гялгар ууттай гурилаар шүршсэн байна. Тэрээр энэ үйлдлээ Төгс бус орон сууцны хуулиас болж орох оронгүй болсон гэж мэдүүлжээ.

Оллан 2012 оны Францын ерөнхийлөгчийн сонгуульд эрх баригч намын Никола Саркозийг ялах магадлал өндөр байгаа юм.

Нэмэлт мэдээлэл хүргэхэд:

Францын Ерөнхийлөгчийн сонгууль хоёр үе шаттай явагддаг байна. Эхний шатанд намаасаа дэмжлэг авсан 3-4 нэр дэвшигч өрсөлдөнө. Тэндээс хамгийн олон санал авсан хоёр хүн нь дараачийн шатны сонгуульд “хүч” үздэг аж. Франц улсын ерөнхийлөгчөөр сонгогдож ажиллах хугацаа бусад орнуудаас харьцангуй урт буюу 7 жил байдаг. Гэхдээ Францын түүхэнд 2 удаа улиран сонгогдсон ерөнхийлөгч ганцхан байдаг нь 1981-95 оны хооронд 14 жил ажилласан Ф.Миттеран юм байна.

Тус улсын хуулинд зааснаар, Ерөнхийлөгч нь ерөнхий сайд болон засгийн газрын гишүүдийг томилдог, мөн  огцруулдаг гэх мэтээр маш өндөр эрх мэдэлтэй.  Үүнээс гадна улс даяар онц байдал зарлах, энэ нөхцөлд 6 сар парламентын ямар ч оролцоогүйгээр улс орныг удирдаж болдог, ард нийтийн санал асуулга явуулах, парламентын доод танхимыг огцруулах зэрэг эрх эдэлдэг.

Г.БАТХҮҮ
www.TSEG.mn

Сэтгүүлч Ж.Минжин тэнцвэртэй мэдээлэл хүргэх зорилгоор сүмийн солонгос эзнээс дээрх номлолын талаар тодруулахад үгүйсгэсэн хариулт өгсөн байна. Сэтгүүлч мэдээгээ ”Бид бусдын шашин шүтэх, эс шүтэх эрхэд нь халдах гээгүй, сөрөг үйл ажиллагаа хийх гэсэнгүй. Бид сүмийн итгэгчдээс тодруулга авах зөвшөөрөл асуухад л бүгд сандралдаж эхэлсэн. Гэхдээ Монгол улсын иргэн хэн боловч сэтгэл зүй, бие махбодь, санхүүгээрээ хохирох вий, бусдадаа сөрөг нөлөө үзүүлэх вий гэдэг асуудал бидэнд хамаатай юм. Тиймээс энэ мэдээг зөвхөн асуудал дэвшүүлэн бусдын болоод хэн нэгний эрхэнд халдалгүй бэлтгэлээ” гэсэн тайлбартайгаар нэвтрүүлжээ.

Мэдээний хөтөлбөрийн дараа тус сүмээс телевизийн удирдах албан тушаалтан руу ярьж Минжингийн бэлдсэн мэдээний бичлэгийг устгуулжээ. Түүнчлэн сүмийн солонгос эзэн, том биетэй монгол залуугийн хамт “ТВ-8” телевизийн байранд ирж, монгол залуу нь сэтгүүлч Минжинг “Чамайг ална. Танай муусайн хэдэн сэтгүүлчдийг ахиж ганц үг дуугарахгүй болгоод өгч чадна шүү. Удахгүй чамайг хорлоно. Харж байгаарай” хэмээн заналхийлж байгаад явжээ. Удалгүй тус сүмийн итгэгч эрэгтэй, эмэгтэй хүмүүс сэтгүүлч рүү удаа дараа өдөр шөнөгүй утасдан, сүрдүүлж, “ална, хараана, чи үхлийн уяанаас барьсан” гэж айлган, сэтгэл санааны хүнд дарамтанд оруулсан байна.

“Бурханы сүм дэлхийн сайн мэдээний авралын зар” нийгэмлэг нь 2011 оны 12-р сарын 27-ны өдөр Чингэлтэй дүүргийн шүүхэд нэхэмжлэл гаргажээ. Нэхэмжлэлдээ “бодит байдалд нийцэхгүй мэдээлэл нийтэд тараасан, нийгэмлэг болон итгэгч бидний хуулиар олгогдсон шашин шүтэх, эс шүтэх эрхэнд халдаж, нэр төр, алдар хүнд, сэтгэл санааны болон ажил хэргийн нэр хүндэд хохирол учирсан” гэж дурьдаад “ТВ-8” телевизээс “Бурханы сүм дэлхийн сайн мэдээний авралын зар” нийгэмлэг, итгэгчдийн нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийн хохиролд 30 сая төгрөг, эдийн хохиролд 172,000 төгрөг (хуульчийн зөвлөгөө болон унааны зардал) гаргуулах, “TВ-8” телевизээр тус нийгэмлэгийн болон итгэгчдийн нэр төр, алдар хүнд, ажил хэргийн нэр хүндийг гутаасан мэдээнд няцаалт, залруулга хийх, телевизээрээ тус нийгэмлэг болон итгэгчдээс уучлал гуйх шаардлага тавьжээ. “Глоб Интернэшнл” ТББ сэтгүүлч Ж.Минжин, “ТВ-8” телевизэд өмгөөллийн туслалцаа үзүүлж байна.

“Глоб Интернэшнл” ТББ

Сонсох:
Author insert a music with WS Audio Player.
(Татаж) авах.

Үзэх:

Чамайгаа би үүрд хүлээх болно…

Зүрхийг минь шархлуулсан хүн бүртэй одоо би тооцоо бодно… би чиний хувьд хэн ч байж чадах байсан, гэтэл чи… Одоо гүйцээ

Та нар намайг галзуурсан гэж бодож байна уу? ҮГүй ээ, би ДУРЛАЧИХСАН юм…

Хэн нэгнийг буудчихмаар үе танд байсан уу? Гэхдээ мэдээж хүн буудаж болохгүй л дээ.

Би хөөрхөн байна уу

Бяцхан охин, эмэгтэй хүн гэдэг ер нь байгалиас заяасан гоо үзэсгэлэн юм даа… Эмэгтэй хүнээс төгс зүйл гэж энэ хорвоод үгүй…

4 настай Дүү маань гунигтай, бодол болсон байдалтай сууж байна?
- Чи яагаад гуниглаа вэ?
- Би том болохыг хүсэхгүй байна?
- Яагаад, том болох чинь гоё шүү дээ, бас хөгжилтэй….
- Үгүй ээ, эхлээд сургуульд явна, дараа нь их сургууль, түүний дараа ажилд явах хэрэгтэй, гэтэл би замаа мэдэхгүй шүү дээ…

- Чи яаж чадав аа, Би чамд итгэж байсан шд ээ?!
- За, авч өгнө дөө шинийг, авч өгнө ш дээ шоколад…

Зүүрмэглэгч мод

Би чамд монголоор хэлээд байна шдээ, “5 мин дараа орлоо” гэж. Тэгээд байхад юундаа хагас цаг болгонд залгаад ядаргаатаад байдгийн бэ…

Хүн нэг алдааг хоёр давтдаггүй. Харин хоёр дахь нь түүний сонголт.

- Ээжээ, би гадаа гарлаа, надад цэвэр агаар хэрэгтэй байна
- Тэг тэг, харин миний цэвэр агаарт чамайг “9 цаг ” гэхэд гэртэй аль хэдийн ороод ирцэн байх ёстой гээд дамжуулчихаарай

Хэзээ нэгэн өдөр энэ зураг дээрх шиг дүр зураг танд ч гэсэн тохиолдоно…

Хамтдаа дэлхийг аварцгаая.

Би чамд бамбарууш, харин чи надад хүүхэд бэлэглэ…

Ээж шиг чинь анхаарал тавьж, эгч шиг чинь сонсдог тийм л бүсгүйтэй гэрлээрэй…

СҮҮ биенд сайн…:)

Бүү санаа зов, Хүн болгонд хэнд ч хэрэггүй мэт санагдах үе байдаг…

Хүмүүс сул доройдоо уйлдаггүй, харин хэтэрхий удаан хугацаанд хүчтэй байсандаа л уйлдаг

Тэр доор юу байгаан бол…

Хүүхэд бол хайрын бэлэг тэмдэг

Ханиад хүрээд хог дээр үсэрч байна аа…дүффф. Манайхан битгий өвдөөрэй

Миний мөрөөдлийн ширээний байрлал …

Ийм амьтныг хайрлахгүй байж болох уу? ))

Аав нар хүүхдийн тасагт…

ой, Наад камераа цааш нь, нүцгэн байхад зураг аваад байх юм…

Намайг тоохгүй бол ингээд л байж байя даа…

Байзаарай, хамарт чинь нэг юм байна…

Гэрийн 3D кино театрын муу тал нь…

Аав нарын хал нь гаднаа, хайр нь дотроо байдгийн. Тэд үр хүүхэддээ ямар их хайртай байдаг гээч.

http://www.facebook.com/pages/Аялгуу-Интернэт-Радио/113208281069

Үүнтэй санал нийлж байгаа нь LIKE хийгээрэй, бусддаа уншуулахыг хүсвэл SHARE хийгээрэй

http://www.facebook.com/pages/Аялгуу-Интернэт-Радио/113208281069

СОНСОХ:
Author insert a music with WS Audio Player.
(Татаж) авах.

ҮЗЭХ:

Гэвч цаг хугацаа, хөгжмийн салбар хоёр түүнийг огтхон ч хүлээлгүй урагшилсаар, мартагдахын даваан дээр их завсарлагаа дуусгаж уран бүтээлдээ оров бололтой. Тэрээр дуучин Д.Болдтой хамт, МУГЖ Б.Сарантуяа, төгөлдөр хуурч Б.Чинбат нарын дуулж байсан “Зүрхэн хоёр алга” дууг шинэчлэн дуулсан байна. Энэ дуу нь Фм радио, ТВ чаатуудаар захиалга ихтэй байгаа гэсэн.  Ямартаа ч уран бүтээлдээ эргэн орж буй түүнээс ихийг хүлээсэн сонсогч, үзэгчид нь олон бий гэдгийг хэлэх нь зөв байхаа.

А.ЦЭНГЭГ
www.TSEG.mn

1. МУГЖ С.БАТСҮХ: С.ЖАВХЛАНТАЙ НАЙМАА Л ХИЙСЭН ШҮҮ ДЭЭ

-Таныг МУГЖ С.Жавхлантай хамтарсан тоглолт хийгээд өөрийнхөө уран бүтээлийг С.Жавхланд алдлаа гэж хүмүүс нэлээд ярьж байсан. Гэхдээ та хоёр мөнгө санхүүгийн хувьд ч юм уу, ямар нэгэн тохиролцоо хийсэн байх тийм үү?

-Надад өөрийн уран бүтээл гэж байхгүй. Зохиолын дуу гэдэг чинь нийтийн дуу шүү дээ. Ерөөсөө л бүх хүнд зориулсан дуу. Нийтээрээ дуулж байх ёстой. “Завхан гол” дууг миний өмч биш гэдгийг мэддэг байсан. Энэ дууг зохиосон эзэнтэй. Би зөвхөн дууг л дуулдаг. Хүнээр дуугаа дуулуулахгүй хэдэн зуун дууг өөртэйгөө цуг нас баруулаад яах юм бэ. Миний гэсэн өмч байдаггүй болохоор хүмүүс дуулж л байг л дээ. Монголд одоо л оюуны өмчийн тухай яригдаж эхэлж байна. Ардын дуу, нийтийн дуу гэдэг нэг ижил утгатай. С.Жавхлан надад санал тавьсан, хамтарч дуулсан. Чи тэдийг өг, чи тоглолтоо хий, би тоглолт дээр очъё гэх мэтээр наймаалцсан. Наймаа л хийсэн шүү дээ. Өнөөгийн нийгэмд бүх зүйл дээр мөнгө уралдаж байна. Мөнгөний уралдаан Монголд болж байна.

2. НАЙРУУЛАГЧ Н.НАРАНБААТАР: БИЕЭ ТООХ ӨВЧНИЙГ ТУУЛААД ӨНГӨРЧИХСӨН

-Ямар нэгэн уран бүтээл тайзнаа тавьсны дараа омогшино биз. Найруулагч болоод биеэ тоож байв уу?

-Мэдээж хүн омогшилгүй яахав. Биеэ тоох гэж өвчин байдаг гэж боддог. Тэрийг туулаад өнгөрчихсөн л дөө. Биеэ тоох асуудал хүн болгонд байна. Би өөрийгөө  тоохгүй бол өөр хэн тоох юм гэж үг байдаг. Бүх юманд хэмжээ хязгаар бий. Даруухан байх хүртэл хэмжээтэй гэдэгтэй адилхан ерөөсөө хүн өөрөө дозыг нь тааруулах хэрэгтэй. Хүн өөртөө омогшиж, эрдэж, бардаж юм хийнэ гэдэг уран бүтээлч хүний хувьд онгод хийморь болж өгдөг. Нөгөө талдаа би хийчихлээ гээд цээжээ дэлдээд явбал бас мөхөл болно. Миний хувьд өөрийгөө тоогоод байх зүйл өнгөрсөн. Дөнгөж 24-тэйдээ төгсөж ирээд “Бооцоо”, “Надаар тоглосон хайр” жүжгүүдийг найруулаад шуугиулж байхдаа биеэ тоовол тоохоор байлаа. Гэхдээ би өөрийнхөө хэмжээнд даруухан явсан. Түүнээс хойш олон уран бүтээл хийлээ. Эхнээсээ хит болж олон шагнал авсан. Тэглээ гээд онгироод байсан тохиолдол надад байхгүй. Хүн бүтээлдээ хайртай байх хэрэгтэй. Хамгийн гол нь үзэгчдийн таашаалд нийцсэн уран бүтээл хийчихээд нүүр бардам байх сайхан. Нэг зүйл хэлэхэд уран бүтээлийн үнэлэмж шударга явах ёстой гэж боддог. Янз бүрийн яам, тамгын газрын шагналууд байдаг байх. Үүн дээр зөв бодитой хэн нэгэн хүний лобби, найз нөхөрлөл гэхээсээ илүү бүтээлийн мөн чанарыг харж урамшуулж байвал зөв юм болов уу гэж боддог.

3. ДУУЧИН BX: ТОГЛОЛТЫН ҮЕЭР ХУВЦАС ХУНАРАА АНХААРАХ ЗАВГҮЙ

-Саяхан нэг шоун дээр дотоожоо гаргаад дуулж байгаа зураг сайтуудаар тавигдсан байна лээ?

-Тэр зургийг харсан. Тэр өдөр эхний дуугаа дуулаад дууссаныхаа дараа бүжиглэсэн учраас анзаараагүй юм билээ. Дээрээс нь тэр өдөр өмссөн цамц маань тохиромжгүй байсан. Тэгээд завсраар нь цухуйсан зүйлийг хүмүүс их л харсан юм билээ. Тоглолтын үеэр хувцас, хунараа анзаарах зав байдаггүй.

4. Р.ДЭЛГЭРМАА: БИ ГЭР БҮЛ САЛГААГҮЙ ГЭЖ БАРДАМ ХЭЛЖ ЧАДНА

-Нэг хэсэг та хоёрын талаар дуучин Дэлгэрмаа, Хишигбаярыг эхнэр хүүхдээс нь салгаад суучихлаа гэх мэт зүйл сонсогддог байсан?

-Мэдэх хүмүүс нь мэдэж байгаа байлгүй дээ. Анх би Хишигээтэй хамтарч уран бүтээл хийж байхад энэ хүн эхнэрээсээ салчихсан байсан. Ганц бие гунхаж явахад нь л таарч байсан болохоос биш гэр бүл салгаж, Хишгээтэй суугаагүй. Тэр хүний өнгөрүүлсэн амьдрал бол өнгөрсөн цагт л үлдсэн. Бид хоёр уран бүтээл хийж явсаар нэг мэдэхэд бие биедээ дасаад гэр бүл болцгоосон.

5. Ж.АЛТАНЦЭЦЭГ: ЦҮНХ ХУДАЛДАЖ АВАХ ДУРТАЙ

-Дэлгүүр хэсэхдээ худалдаж авах дуртай зүйл тань?

-Би цүнх л их худалдаж авах дуртай хүн дээ. Эмэгтэй хүн ээмэг зүүлтэндээ тохирсон зүүлт зүүдэг. Түүн шиг би хувцсандаа зохицуулж төрөл бүрийн цүнх худалдаж авах дуртай.

6. МУГТ О.ПҮРЭВБААТАР: ХҮН ЦААШЛУУЛЖ ХӨГЖӨӨХ ДУРТАЙ

-Таныг хүн их цаашлуулдаг гэдэг?

-Угаасаа манай спортынхон хатуу тоглоомтой, тоглоом ч сайн даадаг хүмүүс. Тиймээс би ахмад болон залуу тамирчидтайгаа марзганаад л явж байдаг.

-Чөлөөт бөх таны нэрийн хуудас?

-Би өөрийгөө чөлөөт бөхөд өртэй хүн гэж боддог.

7. GEE: БИ ГАНЦААРАА ХАРААЛ ХЭЛДЭГГҮЙ

-Та дуунууддаа хараал, этгээд үг их оруулдаг. Энэ нь эцэг эхчүүдийн зүгээсээ эсэргүүцэлтэй тулгардаг бол хүүхэд, залуусын хувьд өөр байх шиг байдаг юм?

-Тэр чинь ийм юм. Хип хоп дуунд зуун үг байлаа гэж бодъё. Зүгээр жишээ. Хип хоп дуунд бол үүнээс ч их үг ордог. Тэр зуун үгийн тав нь хараал байдаг. Тэгэхээр хүмүүс, ялангуяа эцэг эхчүүд нь хүүхдүүдээсээ сонсгол муутай байгаа байхгүй юу. Хүүхдүүд тэр таван үгийг хаяад 95 үгийг нь сонсоод утгыг нь ойлгож чадаад байна. Гэтэл эцэг эхчүүд 95 үгийг нь сонсохгүй таван үгийг нь сонсдог. Тэгэхээр тэр хүн тэгж бодохоос яахав.

Монголд ганцаараа хараал хэлдэг хүн нь би биш. Монголд бүгдээрээ л хараал хэлдэг. Надад энэ хараалыг хэн зааж өгсөн юм бэ. Миний орчин тойрон, нийгэм чинь зааж өгсөн. Тэгвэл энэ нийгмийн зааж өгсөн хараалыг бид нийгмийн буруу зүйлийг хэлэхдээ буцаагаад өөрт нь хэлж байгаа юм. Түүнээс биш би хүүхдүүдэд муу юм заагаагүй. Бие биенээ хайрла, биенээ хайрлавал хүчтэй байж чадна гэдгийг сануулдаг. За яах вэ, би муу хүн. Хараал зааж байна гэж бодъё. Ингэх нь муу үзэл суртал юм байна л даа. Тэгэхээр зурагтаар дотуур хувцастайгаа дуулаад байгаа охид урлаг юм уу. Тэд нар зөв юм заагаад байгаа юм байна л даа, тэгж л ойлгоё доо.

8. Түвдэнпэлжээлин хийдийн хамба лам Ж.Гончигсүрэн: ТҮРҮҮЛЖ ШИНЭЛСЭН ХҮМҮҮС ХЯТАДЫН ЁСЫГ ДАГАЖ БАЙНА ГЭСЭН ҮГ

-Зарим иргэд өөр өдөр шинэлэх явдал мэр сэр гарах болсон. Үүнээс шалтгаалж сөрөг явдал гарах уу?

-Тэр өөр өдөр шинэлж байгаа айл бол Хятадын ёсоор л явж байна гэсэн үг. Хятад хүн Монголд цагаан сараа тэмдэглээд манай улсад гай тарина гэж байхгүй л дээ. Америкт байгаа монголчууд цагаан сараа тэмдэглэдэг шүү дээ. Солонгост байгаа нь ч гэсэн. Тэдэнд болон бидэнд ямар ч муу юм болохгүй. Бид үндэстнээ л дагаж монгол хүн гэдгээрээ бахархаж байгаа л явдал юм.

9. УИХ-ын гишүүн С.БЯМБАЦОГТ: ХАЯАНД ШОВООХОЙ БАРЬЧИХААР НЬ ОРСОН ЧИНЬ ХӨӨГДЧИХДӨГ БАЙНА Ш ДЭЭ

-АН хамтарсан засгаас гарах эсэхээ шийдэх тухай ҮЗХ-гоороо хуралдуулсан. Тус хурал дээрээс та хөөгдөж харагдсан?

-Та бүхэн санаж байгаа байх. 2009 онд С.Баяр дарга, С.Батболд Ерөнхий сайдад ажлаа өгч байхад АН-ын дарга Н.Алтанхуягаас би асууж байсан. “Ер нь сандал ширээ, албан тушаалын төлөө хамтарч энэ Засгийн газарт орсон юм уу” гэхэд “Эх орныхоо эрх ашгийн төлөө ажиллахын тулд Засгийн газарт хамтарсан. Тиймээс хөөсөн ч бид хамтарсан Засгийн газраас гарахгүй” гэж хэлж байсан. Гэтэл тэгж хэлж байсан хүн хөөгөөгүй байхад Засгийн газраас гараад явчихлаа. Энэ асуудалтай холбоотойгоор л “Хөөгөөгүй байхад яагаад та нар гарах гэж байгаа юм бэ” гэж хэлэх гээд тэр ҮЗХ-ны хуралдаанд орсон юм. АН бол хамгийн их нээлттэй, хүний эрх чөлөөг дээдэлдэг нам гэж яригддаг. Хурлаа ч гэсэн нээлттэй явуулж орон даяар цацаж байсан. Тэгээд тэр хурал чөлөөтэй гэж бодоод л ороод суусан. Харамсалтай л юм. Тэд чинь манай гэрийн баруун хаяанд танайхаас хөөсөн ч гарахгүй шүү гээд хоол хувааж идэж байсан шүү дээ. Гэтэл гэрийн хажууд шовоохой барьчихаар нь орсон чинь хөөдөг байна ш дээ.

10. ДУУЧИН Б.ГАН-ЭРДЭНЭ: ОДОО Л НЭГ ХАЙР ГЭГЧИЙГ АМТАЛЖ ЯВНА

-Таныг Халиунаагаас салаад “Жигүүр Гранд”-ын хүргэн болжээ гэж яриа сонсогдох болсон?

-Халиунаагаас саллаа гээд би нэвтрүүлгээ орхиогүй. Дэлхий дээр 8000 орчим мэргэжил байдаг гэсэн. Харин ч хийх ажил зөндөө байна. Хүн амьдралд алдаж онохыг алийг тэр гэхэв. Одоо бол би хайр гэдэг агуу зүйлийг жинхэнэ утгаар нь ухаарч мэдэрч хань Уянгатайгаа сайхан амьдарч байна.

Дээхнэ үеийн хүмүүс хүүхэддээ шашны холбогдолтой нэр их өгдөг байж. Харин энэ уламжлал 20-р зууны дунд үеэс өөрчлөгдөж ирсэн нь тухайн цаг үеийн нөлөө байсан биз. Тухайлбал Мэлс буюу Марк-Энгельс-Ленин-Сталин, Сүхбаатар, Чойбалсан, Энхнам, Шинэзасаг гэх мэтчилэн социалист үзэл санаа бүхий нэрүүдийг дурьдаж болох юм. Харин 90-ээд оноос хойш эртний хаад, хатдын нэрсийг үр хүүхэддээ олноор хайрлах болжээ.

Түүх хууч сөхөж суухад хачин сонин, гайхмаар, заримдаа бүр арай ч дээ гэж дуу алдмаар нэр зүүсэн улс цөөнгүй байх аж. Тухайлбал, Бүтэн-Өнчин, Огт биш, Боовонтолгой, Нуудгай, Майханд хоногч, Золбинтолгой, Хөсрийтогоо, Ясантолгой,  Үнэн-Өгүүлэгч, Лонхдорж, Өмдбаатар, Маяг-Үсэг, Нусандалай гэх мэтээр цааш хөвөрнө. Тэд нэр шигээ “эвгүй” амьдардаг уу гэвэл бас үгүй бололтой. Умайндарвагар гэдэг алтан гартай сайхан эмчийн талаар мэдэх хүмүүс цөөнгүй бий. Мөн зарим хэсэг алиа нөхөд Цэрэндалай, Баасандалай гэх нэрсийг хамгийн сонсголонгүй нэрээр тодруулсан байх юм. Гэвч нэр бүхэн цаанаа ямар нэгэн билгэдэл, утга учир агуулж байдаг болохоор эцэг эх нь үр хүүхэддээ зүгээр ч нэг өгчихөөгүй бизээ.

Г.Батхүү
www.TSEG.mn

Харин сүүлийн үед хамтлагийнхан дундаа хамгийн хөдөлгөөнтөй нь гэгддэг Ука буюу Уламбаяр энд тэнд ганцаар дуулж харагдах болов. Тэр ч бүү хэл “Амьдралд тавтай морил” киноны “I am in love” дуугаараа нэрлэсэн бие даасан цомог гаргаж, тоглолт хийхээр зэхэж байгаа нь “Киви” хамтлаг үнэхээр тарж дээ гэсэн олны цуурхлыг батлах шиг. Ангирмаа хатагтай энэ бүхнийг үгүйсгэсээр байгаа ч “галт тэрэг нэгэнт хөдөлсөн” бололтой. Ука бие дааж “тусдаа гарснаа” баталсан мэт www.uka.mn нэртэй сайт хүртэл нээгээд амжжээ. Сайтаар нь зочлоод үзээрэй.

Г.Батхүү
www.TSEG.mn

Гадаад дотоодын тэмцээнд явахдаа экс хайртуудтайгаа нэг онгоцонд хамт сууж, түүгээр ч зогсохгүй очоод нэг газар байрлахаас авахуулаад тохироо бүрдээгүй үед таарах нь олон аж. Өөрөөр хэлбэл Х.Цагаанбаатар экс найз бүсгүй Ц.Мөнхзаяатайгаа, харин О.Гүндэгмаа амьдралаа холбож байсан дасгалжуулагч Ч.Ундралбаттайгаа эх орныхоо нэрийг гаргахын тулд олон ч тэмцээнд хамт явах болдог. Магадгүй энэ нь нэг талаараа эртний сайхан дурсамжуудаа нэхэн санахад хамгийн тохиромжтой байж болох ч нөгөө талаас үлдэж байгаа эхнэр нөхрүүд багахан ч атугай хармын сэтгэл өвөрлөн хоцордог нь мэдээж. Ёстой л том хүмүүсийн “жижиг зовлон” гэдэг энэ дээ.

Солонгосын эмэгтэй жүжигчдээс хамгийн царайлаг, үнэтэйд тооцогдох жүжигчин Сон Хи Гио будаггүй байхдаа ч хөөрхөн харагддаг аж. Тэрээр манай үзэгчдийн дунд “Миний байшин”, “Амьдралын ээдрээ” зэрэг олон киногоороо олны танил болсон билээ. Фенүүд нь түүнийг гоо сайхны мэс засал хийлгээгүй гэдгээр нь  илүү онцолдог юм байна.

Д.Отгоо www.secret.mn

Т.Хулан

Үзэгчдэд нэгийг бодогдуулж, уйлуулж, уяраасан энэхүү киног “90 сая”-ын Б.Гансүхийн амьдралаар хийснийг бид бүхэн мэднэ. Хүн бүр өөр өөрийн хувь тавилан, төөрөг заяатай байдаг гэлцдэг. Харин “90 сая”-ын Б.Гансүхийн амьдрал эгэл жирийн байгаагүй аж. Өрөвдмөөр гэж хэлэх нь дэндүү доромжилсон мэт боловч үнэн чанартаа “Хайран залуу” гэсэн харамсах сэтгэл ярилцлага хийх зуур төрж байсныг нуух юун.

-90 саяын Гансүх гээд л сонсогддог байлаа. Гэвч ямар хүн байдгийг огтхон ч төсөөлж явсангүй. Харин өнөөд өр миний өмнө “алдарт” 90 саяын Б.Гансүх сууж байна?

-Тийм ээ. Миний амьдрал адармаатай, үйл явдлаар дүүрэн өнгөрсөн дөө.

-Хүүхэд нас тань 50 мянгатын навтгар шар байшингууд дунд өнгөрсөн гэдэг юм билээ. Эндээс яриагаа эхэлье?

-40, 50 мянгатын навтгар шар байшингуудыг нийслэлчүүд маань андахгүй байх. Миний хүүхэд нас 50 мянгатын тэр навтгар байшингуудын дунд өнгөрсөн. Энхтайван найрамдлын ордны урдхан манайх байдаг байлаа. Багадаа их мөрөөдөмтгий хүүхэд байсан юм. Мөрөөдлөө биелүүлэхийн тулд их зорилготой. Зорилгоо биелүүлэхийн тулд дэндүү зоригтой явдаг байж.

Зоригтой байхын тулд хүмүүст их нээлттэй, хүмүүсийг сонсож чаддаг, хүмүүст өөрийгөө хүчтэй илэрхийлдэг байсан. Тэр аугаа их мөрөөдлөө биелүүлэх гэж яваад 90 саяын хэрэгтэй орооцолдчихсон. 90 саяын хэрэг маань хүмүүст залилан хийчихсэн мэт сонсогддог боловч үнэн чанартаа Мягмарсүрэн ах бид хоёр юм хийх гэж л тэр мөнгийг авсан. Шатаад, бүтэлгүйтчихсэн л болохоос. Гэхдээ яг тэглээгүй байхгүй юу.

-Тэр үед яг юу болсныг амнаас тань сонсмоор санагддаг юм. Таны амьдралаас сэдэвлэсэн “Бодлын хулгайч кино”-г үзээг үй ч хүн бий шүү дээ?

-Үнэндээ их л гэгээн зүйл мөрөөд өж яваад ийм хэрэгт орооцолдчихсон. Зүгээр залилаад авчихъя. Ард нь там, үхлийн аль нь ч байсан яах вэ гэсэн байдлаар асуудалд хандааг үй. Юм хийе гэж бодож яваад бүтэлг үйтэж, эцэст нь хаачиж, юу хийхээ мэдэхгүй байсаар буланд шахагдаж, гараа өргөс өн дөө. Тэгж л амьдралдаа алдсан. -Магадгүй таны сэргэлэн байдал дэндчихсэн юм болов уу? -Хүмүүс намайг дэндүү сэргэлэн гэж ярьдаг.

Зарим нь их тэнэг ч гэдэг. Харин миний хувьд дэндүү болгоомжгүй л байсан санагддаг. Мөнгө санх үүгийн сайн ойлголтгүй явсан. Нөгөөтэйгүүр 24-хөн настай хүүхэд байсан шүү дээ. 24-хөн настай хүүхдийн үгэнд Ерөнхийл өгч, Засгийн газар, Монголбанк, Сангийн яам нь итгээд мөнгө өгсөнд би их гайхдаг юм. Тэр үед их л итгэл, үнэмшилтэй ярьсан юм байлгүй дээ.

-90 саяын эхлэл автобусанд тавигдсан юм билээ. Зохиолч Пүрэв гуай сонирхолтой сэдэв ярьж явахад нь та таараад сонсчихсон юм биш үү?

-Би 50 ээжтэйгээ хоёулхнаа амьдардаг байсан. Нэг өдөр гэрийн маань халуун ус тасарчихаад гуравдугаар хороолол руу ахындаа усанд орох гэж яваад сийрэгхэн автобусанд суусан юм. Миний урд сууж явсан хоёр өвгөний яриа их сонирхолтой санагдсан. Азаар нэг нь дүлий учраас хоорондоо чанга ярина. Чанга ярихаар надтай харьцаад байгаа юм шиг санагдана. Тэр хоёр өвөөгийн яриа их анхаарал татсан болохоор би буух газраа буугааг үй. Дотоодын хамгаалахын ажилтан шиг араас нь дагаж явсаар “за баяртай” гэж орилоод салахад нь л сая ухаан орсон.

-Юун тухай ярьж явсан юм бэ?

-Их сонирхолтой яриа байсан. Би тэдний яриаг сонссоноос хойш долоо хоног унтаж чадаагүй гээд л бод. Рой Чепмен Эндрюс гэж Америкийн палентологич эрдэмтэн Монголд орж ирээд, 1920-1925 оны Богд хаант үед ажиллаж байсан юм билээ. Шинжилгээний гуравдугаар экспедиц гэж Америкийн том баг ирж ажилласан гэх үү дээ. Тэдний ярианаас энэхүү сэдвийг аваад архивт очиж, ярьсан зүйлийг нь судалсан. Мэдээж архив руу хамаагүй хүн оруулахгүй. Аргалж байгаад орчихоод ямар гоё материал вэ, би үүгээр яагаад кино хийж болохгүй гэж бодсон. Өмнө нь би “Ариун бодь мөрийн зам” гэдэг кино зохиолыг 1992 онд бичиж, дэлгэцэнд гаргаж байсан шүү дээ.

-Анхны киногоо бүтээх тэр үедээ хэдэн настай байсан юм бэ? -23 настай байсан. -Хүүхдээрээ шахуу байсан юм байна шүү дээ?

-Тийм. Энэ киног ээждээ зориулж бичиж байсан. Эхийнхээ ачийг хариулж яваа даяанч ламын тухай кино л доо. Дараа нь 1993 оны Лувсандашийн Содовын “Шүүдэр буусан үдэш” гэж романаас сэдэвлэж, “Төөр өлдсөн заяа” гэж кино бичиж, бүтээсэн. Үргэлжлүүлээд “Их замын урсгал” гэдэг хоёр ангит киноны зохиолыг бичсэн. Би киноны хүн биш мөртлөө кино хийх дуртай. Өнөөх нь яагаад ч юм сохор азаар кино болчихдог, зохиолыг уншсан хүмүүст таалагдчихдаг байлаа.

-Та тэгвэл авьяастай л байж дээ?

-Бага зэрэг билиг авьяас байсан шиг байгаа юм. Гэхдээ би өөрийгөө айхтар авьяастай гэж боддоггүй л дээ. Бурхны ивээлээр миний бичсэн бүтээл хүмүүст таалагдаж, хөрөнгө мөнгөтэй хүмүүс санхүүжүүлдэг байсан нь үнэн. Үүнээс үндэслээд кинонд их сонирхолтой болсон байсан.

-Та түрүүн Мягмарсүрэн гэдэг хүний тухай яриад байсан. “Агшин” киног бүтээсэн хүн мөн үү?

-Кино урлаг судлаач, шүүмжлэгчид “дүү” Мягмарсүрэн гэвэл андахгүй. “Ацаг шүдний зөрүү”, “Агшин 1”, “Агшин- 2” гэдэг кино зохиолуудыг бичсэн. Энэ хүнийг би багш гэж хүндэлдэг байсан юм.

-Та хоёрын адал явдал тэгээд хэрхэн өрнөсөн юм бэ?

-Багштайгаа 40 мянгатын навтгар шар байшингуудынхаа дэргэд төв зам дээр нэг өдөр таарсан юм. Энэ маань 1995 оны хавар, монос цэцэглээд дулаан орчихсон байсан үе. “Ямар уран бүтээл дээр ажиллаж байна” гэхэд нь би “Жинхэнэ гоё сэдэв олсоон багш аа” гэж хэлсэн. Юу юм гэхээр нь Рой Чафин Эрдрюс гэж 1920-1925 оны үед Монголд орж ирж ажилласан, Америкийн палентологич эрдэмтний тухай сэдэв оллоо.

Энэ хүнээс сэдэвлэж “Индиан Жонс”, “Журасик парк” гэдэг кино гарсан юм байна. Түүний олсон олдворуудаар дамжуулж Байгалийн түүхийн музей гэж дэлхийд алдартай Америкийн том музей байгуулагдсан юм байна. Бүх олдворууд нь Монгол-Дундговь, Монгол- Өмнөговь, Монгол-Баянхонгор гэсэн тайлбартай байх жишээтэй” гэж хэлсэн.

-Хөөх, Монголын олдворуудаар музейг дүүргэсэн юм байна. Ер нь Монголын баялгаар сая сая доллар олж буй улс орнууд зөндөө л дөө. Тэгж хэлээд цааш юу болов?

-Тэгэлгүй яах вэ. Яс юман дээрээ Монголын хөрс шорооноос олдсон үндэсний баялаг энд яригдаад байна шүү дээ. Эх орноо хайрлах, бахархах, харамсах, гашуудах бүх л юм зэрэгцэж байсан.

Яагаад өнөөдөр миний Монголын газар шороон дээрээс олдож, 75 тэмээгээр ачигдаад явсан олдворууд АНУд 70 гаруй жил сая сая доллар олж өгчихөөд байхад манай палентологич хэдэн буурал эрдэмтэн ямар ч гарын авлагагүй суух ёстой юм бэ гэж бодогдсон. Тэднээс бид яагаад татвар авч, татвар авдаггүй юм аа гэхэд яагаад хамтарч ажиллаж болохгүй гэж, их гүрний өмнө бид яагаад бөхөлзөх ёстой юм гэж омогших сэтгэл төрөөд л Рой Эндрюс гэдэг хүний тухай зохиол бичсэн.

Гэтэл Мягмарсүрэн багш маань МУИС-ийн Байгалийн ухааны факультет дээр хэсэг эрдэм, шинжилгээний ажилтан нэгдээд “Байгаль судлалын нийгэмлэг” байгуулж байгаа. Энэ нийгэмлэг Рой Эндрюсийн нэрэмжит болж байгаа юм гэдэг байна. Тохиолдлоор ингэж таарсан. “Тэгвэл чи манай нийгэмлэгт ажиллаач” гэхээр нь яваад очтол дандаа 50-70 насны эрдэмтэд цугласан байсан. Насан өндөр эрдэмтдийн дунд дунд 24-хөн настай би элсэж орсон.

Ингээд би судалсан зүйлээ яриад эхлэнгүүт нөгөө эрдэмтэд “Энэ яасан хэлэмгий, доломгой, нүд ам нь гялалзсан хүүхэд вэ” гээд анхаарч эхэлсэн. Төд удалгүй Удирдах зөвлөлд нь орлоо. Гэвч нөгөөдүүл маань дорвитой хөдлөөд өгөхгүй болохоор нь Хууль зүйн яамнаас хөөцөлдөж байгаад байгууллагынхаа гэрчилгээ, бичиг баримтаа авлаа. Ингэж явсаар нэг л мэдэхэд би уг байгууллагын ерөнхийлөгч болчихсон байсан.

-Ер нь та их гялалзуур, толгой сийрэг залуу байсан юм биш үү. Ерөнхийлөгч болчихоод юу хийв?

-Мэдээж өрхийн тэргүүн гэр бүлээ авч явдаг шиг надад энэ байгууллагын авч явах мөнгө, санх үү хэрэг болсон. Тухайн үед би АНУ-ын Байгалийн түүхийн музейтэй хамтран ажиллахын тулд Монгол дахь Элчин сайдын яаманд олон удаа хүсэлт тавьсан. Тэр үед Элчин нь “Манай элчин Төрийн байгууллагуудыг төлөөлж байгаа учраас бизнесийн байгууллагынхны гүүр болох ёсгүй. Гэхдээ танайхыг төрийн байгууллага гэж үзэж болох юм байна” гэж хэлсэн. Яагаад гэвэл манай нийгэмлэг МУИС-ийн дэргэдэх учраас төрийнх болоод явчихсан. Тэгээд л АНУ-ын Байгалийн түүхийн музейтэй холбож өгсөн. Эндээс хамтарч ажиллах олон факс ирсэн.

-Өө за. Уг нь ажил тань их л амжилттай явж байж?

-Тийм. Удалгүй биднийг АНУ-ын Байгалийн түүхийн музейгээс урьсан. Харин явах гэтэл ямар ч мөнгө байгаагүй. Эндээс л бүх юм эхэлсэн дээ.

-АНУ-аас урьчихаад байхад боломжийг яаж алдах билээ. Таны дараагийн үйлдэл юу байв?

-Тэгэлгүй яах вэ. Бүх зүйлийн үүд нээгдсэн. Киногоо хиймээр байдаг, нийгэмлэгээ ч хөгж үүлмээр байна шүү дээ. Ингээд л миний дотор Америк явна гэсэн мөрөөдөл асчихсан. Америк явахыг үнэхээр их хүссэн. 1995 оны зургаан сард хүмүүс тэр бүр Америк явж байгаагүй юм шүү дээ. Тэр үед пүүс, компаниудаас мөнг ө хайсан боловч олдоогүй. Эрдэм шинжилгээний юм яриад байхаар ойлгодог ч үгүй байлаа. Харин тухайн үед би П.Жасрай сайд дээр оръё, Ерөнхий сайдаас л мөнгө гуйя гэж бодсон.

-Гэвч уулзаж чадаагүй байх?

-1995 оны зургаадугаар сард багш нарын ажил хаялт болсон учраас П.Жасрай сайд хүлээж авах боломжгүй гэж байлаа. Аргаа барсан Мягмарсүрэн багш бид хоёр ордны арын паспортын хэлтсийн гаднах шатан дээр толгойгоо бариад зогсож байсныг одоо би тод санаж байна. Хоёулаа хаачих вэ гээд л. Тэгээд ерөөсөө л Ерөнхийлөгч дээр оръё гэж шийдсэн. Гэтэл Ерөнхийл өгч дээр орох гэтэл үнэмлэх бичдэг хүн оруулаагүй. Тиймээс худлаа ярих шаардлага гарсан юм.

-Ажлаа бүтээхийн тулд худлаа ярих шаардлага заримдаа гардаг шүү дээ?

-Баригдсан болжмор нь л би болохоос баригдаагүй бүргэдүүд дээгүүр зөндөө нисч байна /инээв.сурв/. Паспортын хүнийг аргалж дотогш ороод Ерөнхийлөгчийг ч хуурсныг та бүхэн мэдэх байх.

-П.Очирбат гуайд та яг юу гэж хэлсэн юм бэ?

-“Айлын хүүхэд гадаа гарч тоглохдоо эцгээсээ асуудаг шиг АНУ-аас их хэмжээний хөрөнгө орж ирэх гэж байгаа энэ үед би Засгийн газраасаа асуух гэсэн юм” гэж хэлсэн. Их хэмжээний хөрөнгө гэж юу яриад байна аа гэхээр нь “Манай нийгэмлэгт АНУаас таван сая доллар орж ирэх гээд байна. Энэ таван саяынхаа гурван саяыг бид эрдэм, шинжилгээнийхээ үйл ажиллагаанд зарцуулна.

Хоёр саяыг нь Засгийн газартаа хандивлана. Энэ хоёр сая долларыг та бүхэн өрх толгойлсон эмэгтэй, өнчин өрөөсөн хүүхдүүддээ зарцуулна биз. Ямар ч байсан бид Засгийн газрынхаа шугамаар энэ мөнгийг авах гэсэн юм. Өөрөөр хэлбэл Ерөнхийлөгч өө, бид юм гуйх гээгүй, юм өгөх гэж байна” гээд хэлчихсэн. Гэтэл 15 минут уулзах ёстой Ерөнхийл өгч хоёр цаг 40 минут надтай ярилцсан. Ерөнхийлөгч их тэвчээртэйгээр намайг сонссон доо.

-Өөрийн тань ярьсан зүйл их л сонирхолтой санагдаж дээ. Ерөнхийлөгчтэй тийм удаан уулзах боломж хэр баргийн аавын хүүд олдохгүй шүү?

-Би 15 минутын эрхтэй орсноо их сайн санадаг юм. Гэтэл хоёр цаг 40 минут миний яриаг сонссоны дараа над руу хараад хэсэг чимээгүй бодолхийлж суусан. Хэсэг суусныхаа дараа Сангийн сайддаа үүрэг өгсөн.

-Сангийн сайдаар хэн ажиллаж байсан юм бэ?

-Э.Бямбажав сайд байсан. Э.Бямбажав сайд дээр явж ороход Төрийн сангийн газрын дарга Болдбаатар, Төрийн төлөвлөхүй, санхүүжилтийн хэлтсийн дарга Батнасан гэх хоёр хүнээ дуудаад “Энэ залуутай гурвалсан гэрээ байгуулаад, Засгийн газар, Ерөнхийлөгчөөс өгсөн чиглэлийн дагуу Төрийн сангаас 90 сая төгрөг гаргаж өгөх ёстой юм байна. Хөрөнгийн баталгаа нь АНУ-тай хийсэн таван сая долларын гэрээ байх ёстой” гээд хэлчихдэг байхгүй юу. Тэгснээ “Гэрээ гэснээс хүү минь АНУ-тай хийсэн таван сая долларын гэрээний чинь факсаар ирсэн материал хаана байна” гэхэд нь Мягмарсүрэн ах их сандарч билээ.

-Тэгээд яаж аргалсан бэ. Та сандрааг үй гэж үү?

-Би тэр үед үнэхээр сандраагүй. Харин Мягмарсүрэн ахын хөлөн дээр гишгээд битгий сандраад бай гэж дохио өгөнгүүтээ “За за тэгье” гэж хэлээд цүнхээ ухсан.

-Цүнхэнд тань байхгүй байсан биз дээ?

-Цүнхэнд мэдээж байхгүй. Тиймээс би “Уучлаарай, би Ерөнхийл өгчийн өрөөнд мартчихсан юм шиг байна” гэж хэлсэн. Гэтэл “Одоо ажил тарж байна. Чи нэг дэх өдөр материалаа бүрдүүлээд ирээрэй” гэсэн. Тэр хүний өрөөнөөс ингээд л гарсан.

-Харин дараа нь юу болов?

-Ганц татаад л үүд онгойх гээд байдаг. Тэгэхээр нь АНУ-аас урьд нь ирж байсан факсуудыг хайчлаад, цагаан цаасан дээр наасан. Зарим үгийг нь яг тэр фондоор компютер дээр бичээд хэвлэсэн. Хэвлэж гаргасныгаа мөн наагаад факсаар оруулаад гаргахад яг л факс болсон. Тэр л ерөөсөө хөрөнгийн баталгаа болсон. Гурав хоногийн дотор л энэ ажил бүтсэн.

-Өөр ямар ч саад учраагүй юу?

-Нэг нууц бий.

-Ямар?

-Моломжамц гээд Монголбанкны ерөнхийлөгч дээр нэг бүдэрсэн юм.

-Яаж?

-Моломжамц гэдэг хүн дээр хамгийн сүүлд зээлийн лимит гаргуулах гэж очсон юм. Гэтэл 1995 оны зургаадугаар сард Худалдаа хөгжлийн банкнаас зээл авахын тулд Сангийн яам хөрөнгийн баталгаа гаргаж өгч байхад тэр жилийн зээлийн лимит дуусчихсан байвал яах уу.

-Хөөх, бүтэн жилийнх нь лимит хагас жилдээ дуусчихсан гэж үү. Тэр үед манай улсын санхүү хэцүүхэн байсан л даа?

-Тийм. Монголбанкны ерөнхийлөгч ямар сайндаа зөвхөн надад зээл гаргахын тулд тусгай лимит бүхий цаасан дээр гарын үсэг зурж билээ. Тэр үед Моломжамц гуай миний факс, мөн бусад бичиг баримтыг харчихаад “Одоо би АНУ-ын Элчин рүү утасдаад энэ бичиг баримтыг баталгаажуулж болох юм байна, тийм ээ” гэж асуусан. Би Ерөнхийлөгч, Сангийн сайд дээр сандраагүй мөртлөө Моломжамц гуайн өрөөнд сандарсан. Яагаад гэвэл миний материалыг үзэж байснаа утас руугаа гар нь яваад байсан юм.

-Нээрээ тийм тохиолдолд их л сандрах байх даа?

-Тиймээс Моломжамц гуайн анхаарлыг өөр тийш татах хэрэг гарсан. -Яаж анхаарлыг нь өөрчл өв? -Моломжамц гуайн ард өндөрлөчихсөн тавцан дээр тохой хэртэй өндөр алтан бурхан байсан юм. Алтаар бүрчихсэн мэт гялтганасан бурхан болохоор Моломжамц гуайн өрөөнд орсон хэн бүхний нүдэнд өртдөг байсан биз. Тэгээд утас руугаа гар нь яваад байхаар нь би бурхных нь урд очоод “Энэ хэдэн оны бүтээл вэ. Би ийм бурхан урьд нь ерөөсөө хараагүй юм байна. Таны өрөөнд орсон хүн бүхний нүдэнд хамгийн түрүүнд энэ бурхан тусдаг байх даа” гээд л яриа өдсөн. Тэгсэн чинь л ширээнээсээ босч ирээд бурхнаа магтаад зогсчихсон.

-Та загатнасан газар нь маажна гэгчээр дуртай сэдвийг нь хөндөж чадсан бололтой?

-Яг дуртай сэдвийг нь олоод хөндчихсөн юм билээ. Тэр үед би яарч байгаа дүр эсгээд цаг руугаа байн байн хараад байсан болохоор “Хүү минь чи яараад байна уу. За би гарын үсэг зураад өгье” гэснээр миний ажил асуудалгүй бүтсэн юм даа. Бурханыг өөртэй нь зэрэг магтаж, онгироож байгаад гарын үсэг зуруулж байж билээ. Гарсан хойноо Мягмарсүрэн багш “Чи яадаг сэргэлэн хүүхэд вэ” гээд толгой сэгсрээд байсан шүү.

-Тэгээд л хүсээд байсан АНУ руугаа явсан уу?

-Америкт очсон. Мэдээж зугаалах гэж яваагүй учраас одоогийн Байгалийн түүхийн музейн ерөнхийлөгч Майкл Ноч гэдэг хүнтэй уулзсан. Рой Эндрюс Монголд ажиллаж байсан тухай материал болоод Монгол Улсын Засгийн газрын гэрээний хуулбар зэргийг авч очиж байсан юм. Гэтэл тэд 1996 оны хоёрдугаар улиралд шийдвэр гаргая гэж байхад нь 1995 оны 11 дүгээр сард намайг хорьчихсон.

-Жинхэнээсээ мөнгө төгрөг өгөхөөр болсон юм уу. Киног тань дэмжихээс авахуулаад?

-Киног бол ивээн тэтгэх тухай ярилцаагүй. Рой Эндрюсийн тухай бичсэн зохиолоо ярихад “Үүнийг Холливуд мэднэ. Бид мэдэхгүй. Гэхдээ Холливуд Эндрюсийн тухай Индиан Жонс гэдэг кино хийсэн гэнэ лээ. Мөн Журасик Парк гэх киног ч хийсэн. Ер нь Эндрюсийн тухай Холливуд сонирхдог шүү” гэж зөвлөж байснаас биш, хөрөнгө оруулъя гэж яриагүй. Харин нийгэмлэгийн хамтарсан малтлагаа, судалгааг хийе гэж ярьж байсан. Дараа нь намайг Ганц худагт хоригдсон байхад Мягмарс үрэн багш Цагдаагийн Ерөнхий газрын дарга Пүрэв, Улсын мөрдөн байцаах газрын дарга Алтангэрэл нарт өргөдөл бичсэн ч хариу ирсэнгүй гэж хэлж байсан.

-Юу гэсэн өргөдөл юм бол?

-“Бид хоёрыг 1996 оны хоёрдугаар улирал хүртэл хорихоо түр хүлээгээч. АНУаас баг ирж гэрээ хийх ёстой юм. Хоёрдугаарт дараа жил Ерөнхийлөгчийн сонгууль болох гэж байна. Ерөнхийлөгчийг 24- хөн настай залуу мэхэлчихлээ гэвэл нэр төрд нь сөрөг үр дүн авч ирнэ” гэж өргөдөл бичсэн боловч улс бидэнд итгээгүй гэж сүүлд надад хэлсэн. Мэдээж Монголд суугаа АНУ-ын соёлын атешшенууд Америк руугаа болсон явдлыг мэдээлэхэд нь буланд шахагдчихсан байсан хүмүүсийн санаа амарчихна биз дээ. Нэг муу жаахан бацаан ирээд “Та нар 70 жил Монголоос олсон олдворуудаараа өчнөөн сая долларын ашиг оллоо. Гэтэл Монголын залуусыг яаж амьдарч байгааг хар” гээд байсан чинь өөрөө залилагч байсан юм байна гээд л санаа нь амарсан байх. Дараа жил нь сонгууль болж, Ерөнхийлөгч ч ялалт байгуулж чадалгүй уначихсан. Бидэнд боломж олгоогүйгээс болж хүн бүхэн хохирсон.

-Хэрэв хоригдоогүй бол Ерөнхийл өгчид амласан яриа бодит болох боломж байсан уу. Ядаж л 90 саяыг нь эргүүлээд өгч чадах байв уу?

-Мэдээж болгоно гэж явах байлаа.

-Ер нь тэр 90 саяыг юунд зарцуулаад дуусгасан юм бэ. Тэр үедээ дэндүү их мөнгө биз дээ?

-Дандаа бодоод явдаггүй болохоор яг юунд зарцуулснаа санахгүй байна. Цагдаагийн Ерөнхий газрын архивт байгаа байх. Доллар 450 төгрөг байсан учраас нийт 250 мянган доллар авч байсан юмдаг. Нэг хөгжилтэй түүх ярихад 250 мянган доллар цүнхэлчихээд гарч яваад хүнсний 20-д зайрмагт дугаарлаад зогсож байлаа. Худалдаа хөгжлийн банкны ажилтнууд хүртэл 90 сая төгрөг тоолоод өгөхдөө “Та хамгаалагч авах уу” гэхэд нь би үгүй гэсэн юм. Харин гэртээ орсон хойноо кинон дээр гардаг шиг “Ээж ээ, та бид хоёр баян болсон. Хааяа нэг маслотой хар талх хардаг байсан үе ард хоцорсон” гээд мөнгөө дээш нь шидэж байлаа.

-Хүнд ээжээс илүү үнэтэй, эрхэм хүн гэж үгүй. Та ээжийгээ баярлуулах гэж их хичээдэг байсан юм билээ?

-Би аавгүй өссөн. Ээж минь ах бид хоёрыг өсгөх гэж амьдралын өмнө толгой гудайж, өвдөг сөхөрч явсан. Амьдралын цас бороо, салхи, шуурганд унаж босч, бүдэрч, сөгдөж явахдаа ах бид хоёрыг хөлийг нь дөрөөнд хүргэсэн юм. Тэр үед ганц бие эмэгтэй хүн хоёр хүүхэд өсгөнө гэдэг хэцүү шүү дээ.

-Кинон дээрээ гардаг шиг ээжтэйгээ уулзахын тулд шоронгоос оргож байсан байх аа?

-Би уг нь 13 жилийн ялаар шийтгүүлсэн боловч 14 жил найман сар хоригдсон. Учир нь 13 жилийнхээ талыг буюу долоон жилийнхээ ялыг эдэлчихээд байхад ээжийн минь бие муудсан. Ээжийгээ эргэчихээд ирье гэтэл чөлөө өгөөгүй болохоор би оргосон. Түүнээс болоод миний ял нэмэгдсэн. Мэдээж ямар ч хүний хамгийн дотны хүн бол ээж нь. Намайг мөнгө төгрөгтэй мандаж явахад олон сайхан найз байсан.

Харин амьдралд алдаж, гундаад явахад минь ганцхан найз үлдсэн нь ээж минь л байлаа. Ямар ч байсан ээжтэйгээ уулзсан. Тэр үед бидний хамгийн сүүлийн уулзалт байсныг хэн нь ч мэдээгүй. “Би эргэж ирнэ ээ, ээж ээ” гэхэд минь “Ээж нь хүүгээ хүлээнэ ээ” гэж билээ. Ээждээ үнсүүлээд л гарсан. Түүнээс хойш ээж минь сарын дараа хорвоог орхисон.

-Тун харамсалтай байна. Таныг бас хоёронтоо амиа хорлох гэж үзсэн гэдэг үнэн үү. Магадгүй ээжийгээ алдчихаад ийм шийдвэр гаргаж байв уу?

-Би дээрээ ганц ахтай байлаа. Намайг шоронд байхад ах маань Дарханы замд ослоор нас барсан. Ингээд ээж ч үгүй, ах ч үгүй болсон би гараад хэн дээр очих билээ. Хэний төлөө, юуны тулд амьд яваагаа ч ойлгохгүй, амьдрал дэндүү хар бараан харагдсан учраас муу амьд явахаар сайн үхье гэж бодоод амиа хорлохоор шийдсэн.

-Гэхдээ л та одоо сайхан гэр бүлтэй, сайхан л амьдарч байна шүү дээ?

-Тийм ээ. Азаар надад сайхан гэр бүл, сайхан хамт олон заяасан. -Хэрэв та тухайн үед зөв залагдаад, магадгүй сэдсэн санаа тань санаснаар бүтсэн бол өнөөдөр та амжилттай явах байсан болов уу гэж бодогдож байлаа. Магадгүй чадалтай бизнесмэн, кино зохиолч, чадварлаг сэтгүүлч, мундаг улстөрч болсон байхыг үгүйсгэхгүй шүү дээ?

-Хэрэв тэгсэн бол ертөнцийн өнгийг танихгүй, бурхан байдгийг мэдэхгүй явах байсан биз. Гэхдээ Ганданд байдаг бурхан биш шүү. Намайг, чамайг, ертөнцийг бүтээсэн Есүс бурхныг би ярьж байна.

-Эцэст нь та кино хийх гэж яваад өөрөө киноны гол баатар болчихлоо? -Тийм ээ “Wisdom film” продакшны хамт олондоо маш их талархаж байна. “Wisdom film” продакшны гүйцэтгэх захирал В.Алтангэрэл, продюссер А.Уянга, гол дүрийн жүжигчин Б.Амарсайхан зэрэг чадварлаг залуустай хамтарч ажилласандаа баяртай байна.

-Ярилцсанд баярлалаа.

Оросууд нутаг буцахдаа байр байшингаа мөн тус аймагт хийж бүтээснээ аваад явчихаагүй. Харамсалтай нь одоо Говьсүмбэр аймагт балгас болсон байшин, халаалт нь доголдсон уурын зуух, ажилгүй ард түмэн л байдаг гэнэ. Энэ аймгийн тухайд хөгжих боломж хэд хэд бий. Арав гаруйхан мянган хүн амтай, монголын хамгийн бага сумтай, манай улсын хамгийн жижиг аймаг, нийслэлдээ зарим нэг аймгийг бодвол ойр, засмал замаар холбогдсон, нэлээд томоохон нүүрсний уурхай бараадсан, хөгжиж цэцэглэж болохоор дэд бүтцийн асуудал нь шийдэгдсэн олон боломж үргэлж нээлттэй байдаг.

Харин тэр боломжийг нутгийн удирдлагууд хувьдаа ашиглаад иргэдээс гадуур өнгөрдөг. Гэхдээ энэ аймгийг өнөөгийн дүр зурагт хүргэхэд гол үүрэг гүйцэтгэсэн хүний нэг бол яах аргагүй өнөөгийн Засаг дарга. Бүтэн 4 жил Говь-Сүмбэр толгойлж байхдаа юу ч хийгээгүй Засаг даргыг дахиад дөрвөн жил юу хийнэ гэж найдаад эргүүлэн томилсоноо иргэд нь өөрсдөө ч ойлгохгүй өөр хоорондоо “чи дэмжсэн үү” гэж биесээ дэмий харддаг ч үнэн хэрэгтээ хууль бусаар гарсан нэгэн аж. Ж.Баянмөнх дарга нутаг орныхоо өнгөтэй өөдтэй бүхнийг өөртөө ашиглаж, завшиж байдаг ба нэг үгээр хэлбэл энэ аймаг нэг гэр бүлийн өмчит газар аятай болсон гэх. Засаг ноёны хатанг А.Оюун гэдэг. Төмөр замын хажуугийн нийтийн эзэмшлийн талбайн газарт “Нарлаг Чойр” гэдэг компанитай, таван томоохон газрын зөвшөөрөлтэй. Үүний хоёр нь “Нарлаг Чойр” компанид гурав нь А.Оюун өөрт олгосон газар. Энэ зөвшөөрлүүдийг тэрбээр сонгуулийн өмнө засаг ноён өөрөө үзэглэсэн. Хэзээ нэг өдөр хэрэг явдал бишдээд Засаг даргынхаа суудлаас уначихвал эхнэрийнхээ нэр дээр авсан энэ газруудаа ашиглах наймаалах замаар мөнгө босгоно гэсэн холын бодолтой нэгэн бололтой. Дээрх шиг газар олгох болон бусад асуудал ЗДТГ-ын албан өрөөнд биш, Ж.Баянмөнх гэдэг айлын гэрт л явагддаг. ИТХ ч юму өөр янз бүрийн албаны бусад хүний шаардлагагүйгээр нөхөр нь гэртээ хоолоо идэнгээ гарын үсэг зураад л тамга дарж суудаг аж.

Зарим хүмүүс ярихдаа төрийн өндөр албан тушаалтнуудыг нийгмийн гарал өссөн орчиноосоо үүдэж эх орон ард түмнийхээ төлөө зүтгэдэг гэх юм билээ. Ж.Баянмөнх дарга өмнө нь Говьсүмбэр аймагтаа түүхий эд өлөнгийн ченж, 2000 оноос ЗДТГ-т цахилгаанчин хийж байгаад 2004 онд гэнэт Засаг дарга болчихсон сүйхээтэй эр. Түүхий эдийн ченж байсан болоод ч тэр үү ёс суртахуун харьцааны тухайд доголдолтой төдийгүй ямар юманд шунамгай ханддаг нэгэн гэнэ. Ямар сайндаа Ж.Баянмөнх дарга аймгийнхаа эд хөрөнгийн бүртгэлийн албаны дарга бүсгүйгээ социализмийн үед Оросууд хаяад явсан байр буюу захиргааны ажилтнуудын байрны гурван өрөөг аавынхаа нэр болгохыг шаардан үүнийг нь хүлээн зөвшөөрөөгүй улмаас өрөөндөө дуудаж зодсон бараан намтартай.

Энэ мэт түүний хийсэн булхайтай үйлдлүүд үстэй толгойноос олон. Мянганы зам барьж буй компаниудын зам барихдаа орон нутгаас шороо хайрга ашигласны төлөө орон нутгийн орлогод төлөх байгалийн нөөц ашигласаны татварын мөнгийг Засаг дарга Ж.Баянмөнх банкинд тусгай данс нээн өөрөө ашиглсан. Мөн ЗДТГ-тайгаа зэрэгцүүлээд хүнсний зах барьсан зэрэг албан тушаалаа дээд зэргээр ашигласан. Тус аймгийн балгас болсон байрнуудын талаар Засаг дарга хэлэхдээ олон айл орон сууцанд амьдрах боломж бүрдэнэ гэсэн боловч гэр хорооллын иргэдээ, амьдралын боломжгүй байгаа малчдаа, нэгн ядуу олон хүүхэдтэй эхчүүдийн нэгийг нь ч хямд зардлаар амьдруулсан мэдээлэл одоогоор алга. Бүгдийг өндөр үнээр зарж хувьдаа завшсан. мөн хүн эмнэлгийн тендер зарлаж, “Нэмүүт” гэж ХХК-ийг сонгож төсөвт тусгасан 700 сая төгрөгөөс 480 сая төгрөгөөр тус компанитай тохиролцож, үлдсэн мөнгийг хувьдаа авсан.

“АНДИ” хэмээн компаний захирал Т.Түмэнбаяр гэдэг Хятад улсын иргэн маш сайн түнш нь байсан. Өнөөх нь монгол улсад амьдрах зөвшөөрөлгүй хүн байж. Уурын зуух ажиллуулах, засварлах ажлыг тендергүйгээр өгч үүнд нь орон нутгийн төсвөөс хэдэн арван сая төгрөг зарлагдсаны дараа өнөөх нь монголоос хөөгдөж, Шивээ овоо сумын орон сууцнууд үе үе хөлдөж, иргэд нь үстэй дээл нөмөрдөг болсоор өдий хүрч байгаа. Засаг ноёны найз, дотно түнш нь Монгол улсад хууль бусаар амьдарч байсан хужаа иргэн гээд бодохоор Ж.Баянмөнх хэн гэдэг нь харагдана. Мөн тэрбээр Шивээ овоогийн уурхайн улсын зардлаар хайгуул хийсэн талбайд Шинэ шивээ компанид лиценз давхардуулан олгосон зэрэг Ж.Баянмөнх даргатай холбоотой энэ мэт таагүй мэдээлэл зэргээс үүдэн Говьсүмбэрийнхэн хууль хяналтын газраар нэлээд хөөцөлдсөн ч бүтээгүй гэсэн. Ямар сайндаа л “Манай хоёр байгууллага хаяа нийлэн байхад Засаг даргаа яаж би шалгах вэ дээ, шалгасан ч хүчингүй шүү дээ. Өргөдлөө зүгээр буцаагаад ав” гэж цагдаагийн дарга нь иргэддээ захиж суухав дээ.